Günlük tutmak: ne işe yarar, nasıl başlanır?

Günlük tutmak ne işe yarar?

Günlük tutmak, gün içinde yaşadığını bir yere koymanın en sade yoludur. Ama faydası yazdığın anla sınırlı kalmaz; asıl değeri, yazdıklarını zaman içinde yan yana koyduğunda ortaya çıkar.

Günlük sana dört şey sağlar:

• Boşaltmak. Kafanda dönen bir konuşma, kâğıda indiğinde daha küçük görünür. Söylenemeyen şey en azından bir yere söylenmiş olur.
• Netleştirmek. "Kötüyüm" gibi dağınık bir his, yazarken somut bir olaya ve bir cümleye dönüşür.
• Hatırlamak. Bir hafta önce ne hissettiğini, bir ay önce neyi denediğini unutursun; günlük unutmaz.
• Tekrarı görmek. Aynı duygu aynı tür anlarda geliyorsa, bunu tek bir günde değil, haftalarca yazdıktan sonra fark edersin.

Bu son madde günlüğün en az bilinen ama en değerli faydasıdır. Neden hep aynı yere düştüğünü merak ediyorsan neden hep aynı şeyleri yaşıyorum sayfasında bunu ayrıntılı anlattık.

Günlük tutmanın faydaları

Düzenli günlük tutanların sık anlattığı faydalar şunlar:

• Daha sakin akşamlar. Günü yazıp kapatmak, yatağa kafada açık konularla girmeyi azaltır. Uyku öncesi düşüncelerle boğuşuyorsan gece uyuyamıyorum sayfasındaki kafa boşaltma listesi de bu fikre dayanır.
• Duyguları adlandırmak. "Bir garibim" yerine "kırgınım" ya da "kıskandım" diyebilmek, ne yapacağını da netleştirir.
• Kendine karşı daha adil olmak. Kötü bir günün ardından geçen haftanın iyi anlarını okumak, "hep böyle" düşüncesini dengeler.
• Kararları kolaylaştırmak. Bir kararla ilgili düşüncelerini birkaç gün yazdığında hangi seçeneğe sürekli döndüğünü görürsün.
• İlerlemeyi görmek. Üç ay önce seni çok zorlayan bir şeyin artık daha kolay olduğunu, ancak eski notlarını okuyunca fark edersin.
• Konuşmalara hazırlanmak. Birine söylemek istediğin şeyi önce yazmak, o an kelimelerin kaybolmasını önler.

Bu faydalar uzun yazılardan değil, düzenli ve kısa notlardan gelir. Haftada bir uzun sayfa yazmak, her gün üç satır yazmaktan daha az işe yarar.

Günlük tutmaya nasıl başlanır? 5 basit kural

1. Kısa tut. Her akşam üç satır. Uzun yazma baskısı, günlüğü bıraktıran ilk şeydir.
2. Aynı saatte yaz. Akşam yemeğinden sonra, dişlerini fırçalamadan önce ya da servis yolunda. Saat sabit olunca alışkanlık kolay oturur.
3. Genel değil, tek bir an yaz. "Bugün berbattı" değil, "öğlen müdür sunumumu herkesin önünde düzeltti."
4. Mükemmel defteri bekleme. Telefonundaki not uygulaması da olur, kırtasiyeden aldığın çizgili defter de. Önemli olan elinin altında olması.
5. Yargılamadan yaz. "Yine saçmaladım" bir hüküm; "toplantıda sustum" bir olay. Olayı yaz, hükmü bırak.

İlk hafta bazı günler kaçıracaksın, bu çok normal. Kaçırdığın gün için telafi yazısı yazma; ertesi akşam kaldığın yerden devam et. Günlük bir sınav değil, bir alışkanlıktır.

Duygu günlüğü nasıl tutulur? Örnek sayfa

Duygu günlüğü, gün sonunda üç dört şeyi kısaca not etmektir:

• Ne oldu: Tek bir an, somut olarak.
• Ne hissettim: Tek kelime yeter: gergin, kırgın, rahatlamış, kıskanç, mahcup.
• İçimden ne geçti: O an kafanda beliren cümle.
• Ne yaptım: Sonra yaptığın şey.

Bir duygu günlüğü örneği şöyle görünebilir:

• Ne oldu: Akşam annem telefonda "bu bayram da gelmeyecek misin?" dedi.
• Ne hissettim: Suçlu. Biraz da kızgın.
• İçimden ne geçti: "Ne yapsam yetmiyor."
• Ne yaptım: "Bakarız" deyip konuyu kapattım, sonra bir saat telefonda video izledim.

Hepsi bu. Yorum yapmak, ders çıkarmak ya da çözüm bulmak zorunda değilsin. Bu sayfaların bir hafta sonra yan yana durması, tek bir sayfadan çok daha fazlasını söyler. Duygunu adlandırmakta zorlanıyorsan, önce bedeninde ne hissettiğine bak: midende düğüm mü, omuzlarında ağırlık mı, göğsünde sıkışma mı?

Üç farklı günden üç kısa günlük

Günlük yazmanın uzun ya da edebi olması gerekmez. Üç farklı günden üç örnek:

• Yoğun bir iş günü: "Öğleden sonra üç toplantı üst üste. Gergin. İçimden 'hiçbir şeye yetişemiyorum' geçti. Akşam yemeği atladım."
• Sakin bir pazar: "Sabah annemle pazara gittik, uzun uzun konuştuk. Rahatlamış. İçimden 'bunu daha sık yapmalıyım' geçti. Akşam erken yattım."
• Kırgın bir akşam: "Arkadaş grubunda doğum günü planı yapılmış, bana sorulmamış. Kırgın. İçimden 'beni hesaba katmıyorlar' geçti. Kimseye bir şey demedim."

Bu kadar. Her biri bir dakikadan kısa sürede yazılır. Ama birkaç hafta sonra bu satırları okuduğunda, hangi günlerin sana iyi geldiğini, hangi cümlenin tekrar tekrar geldiğini görmeye başlarsın. Üçüncü örnekteki gibi bir cümle sende sık tekrar ediyorsa, bu bir döngü olabilir.

Günlük tutmak için 12 akşam sorusu

Boş sayfa yorar; bir soru ise kapı açar. Her akşam bu sorulardan birini ya da ikisini seç:

1. Bugün beni en çok ne zorladı?
2. Bugün hangi an bana iyi geldi?
3. Bugün söylemek isteyip söyleyemediğim bir şey var mı?
4. Bugün kimin için bir şey yaptım, kendim için mi başkası için mi?
5. Bugün hangi an bana tanıdık geldi?
6. O an içimden hangi cümle geçti?
7. Bugün neyi erteledim, neden?
8. Bugün kendime nasıl davrandım?
9. Bugün kimden haber almak istedim?
10. Yarın küçük bir şeyi farklı yapsam, bu ne olurdu?
11. Bugün beni güldüren ne oldu?
12. Bugünü tek kelimeyle anlatsam hangi kelime olurdu?

Bu sorular gününe bakmak içindir. Kendini daha derinden tanımak, değerlerini ve ilişkilerini düşünmek için daha uzun bir soru listesi kendini tanımak için sorular sayfasında.

Haftada bir: geriye dönüp okumak

Günlüğün en çok işe yaradığı an yazdığın an değil, okuduğun andır. Haftada bir, örneğin pazar akşamı, on dakika ayır ve yedi sayfayı arka arkaya oku. Şunlara bak:

• En çok hangi duygu yazılmış? Kırgınlık mı, yorgunluk mu, kaygı mı?
• Aynı cümle birden fazla günde var mı? "Yetişemiyorum", "beni dinlemiyorlar" gibi.
• Kötü günlerin ortak noktası ne? Belli bir kişi, belli bir saat, belli bir yer?
• İyi günlerde ne vardı? Bir yürüyüş, bir arkadaş, iyi bir uyku?

İki üç günde aynı sıra görünüyorsa bu tesadüf olmayabilir; bir döngü olabilir. Fark ettiğin şeyi tek cümleyle yaz ve gelecek hafta için tek küçük bir şey seç: "Pazartesi akşamları annemi aramadan önce on dakika yürüyeceğim." Bir sonraki pazar ne olduğunu oku.

Moralinin belirli günlerde düştüğünü görüyorsan moralim bozuk sayfasındaki adımlar da işine yarayabilir.

Neden günlük tutmayı bırakıyoruz?

Çoğu kişi günlüğe büyük bir hevesle başlar ve iki hafta içinde bırakır. En sık sebepler:

• Çok uzun yazmaya çalışmak. İlk gün üç sayfa, ikinci gün bir sayfa, üçüncü gün hiç.
• Sadece kötü günlerde yazmak. Günlük bir şikâyet defterine dönüşünce açmak istemezsin.
• Okunma korkusu. Evde biri okur diye çekinmek. Şifreli bir not uygulaması ya da kilitli bir defter işe yarar.
• Anlamsız gelmesi. Yazıyorsun ama hiçbir şey değişmiyor gibi. Bu genelde geriye dönüp okumamaktan gelir.
• Mükemmeliyetçilik. Güzel yazmak, düzgün cümle kurmak, defteri kirletmemek.

Bunların çözümü genelde aynı: Kısa yaz, her türlü günü yaz, haftada bir oku. Günlük edebi bir metin değil; senin için tutulan bir kayıttır.

Cevap veren bir günlük: Seramel

Seramel cevap veren bir günlük gibi çalışır. Bugünden bir an anlatırsın, o sahneye uygun tek bir soru sorar: "O an içinden ne geçti?", "sonra ne yaptın?" Boş sayfayla baş başa kalmazsın.

Seni hatırladığı için, haftalar boyunca anlattığın anları senin yerine yan yana koyabilir. Benzer anlar tekrar edince döngüyü senin kelimelerinle adlandırır: tetikleyen an → içinden geçen cümle → yaptığın şey. Sonra bir iki gün içinde deneyebileceğin tek küçük adımı seçersin ve bir sonraki sohbette "nasıl gitti?" diye sorar.

Uygulamada ayrıca kendi başına yazabileceğin bir günlük ve günlük ruh hâli kaydı var; bir sonraki sohbet oradan başlayabilir. Seramel'in hatırladığı her şey "Seni nasıl hatırlıyorum" sayfasında satır satır durur, istediğin satırı silebilirsin. Sohbet metinleri 90 gün sonra silinir.

Bir sohbet yaklaşık 10 dakika sürer, ilk 8 sohbet ücretsizdir.