Mənəvi dəstək: nə deməkdir və ehtiyacın olanda onu haradan tapmaq olar

Mənəvi dəstək nədir?

Mənəvi dəstək çətin vəziyyətdə olan insanın yanında olmaq, onu dinləmək və hisslərini ciddi qəbul etməkdir. Burada məqsəd problemi dərhal həll etmək deyil. Məqsəd odur ki, insan “bununla tək deyiləm” hissini yaşasın.

Maddi dəstəklə fərqi sadədir. Borc vermək, iş tapmağa kömək etmək, uşağa baxmaq praktik köməkdir. Mənəvi dəstək isə axşam zəng edib “səsin yorğun gəlir, nə olub?” demək, sözünü kəsmədən qulaq asmaq, iki gün sonra yenə yazıb “o məsələ necə oldu?” deyə soruşmaqdır.

Gündəlik həyatda mənəvi dəstək bir neçə formada olur:

• Dinləmək. Məsləhət vermədən, müqayisə etmədən (“mənim başıma daha betəri gəlib”) sona qədər qulaq asmaq.
• Hissi təsdiqləmək. “Yorulmağın başa düşüləndir”, “bu, doğrudan da ağır gündür” kimi sadə cümlələr.
• Yanında olmaq. Bəzən heç nə demədən birlikdə çay içmək və ya yarım saat gəzmək kifayətdir.
• Xatırlamaq. Bir neçə gün sonra işlərin necə getdiyini soruşmaq. Bu, insana unudulmadığını hiss etdirir.

Mənəvi dəstək nə deməkdir və sənə hansı lazımdır?

Çox vaxt “mənəvi dəstəyə ehtiyacım var” deyirik, amma dəqiq nə istədiyimizi özümüz də bilmirik. Nəticədə dost məsləhət verir, biz isə sadəcə dinlənilmək istəyirdik. Ya da əksinə: hamı “fikir vermə, keçər” deyir, bizə isə konkret fikir lazım idi.

Kiməsə yazmazdan əvvəl özünə bir sual ver: bu gün mənə nə yaxşı gələrdi?

• Dinlənilmək. “Məsləhət lazım deyil, sadəcə danışmaq istəyirəm.”
• Fikir. “Mənim yerimdə olsaydın, nə edərdin?”
• Yanımda kimsə olsun. “Danışmasaq da olar, gəl, sadəcə oturaq.”
• Fikrimi yayındırmaq. “Bu axşam bir film baxaq, bu barədə danışmayaq.”

Nə istədiyini bir cümlə ilə deyə bilsən, qarşı tərəfin də işi asanlaşır. İnsanlar çox vaxt dəstək olmaq istəyirlər, sadəcə necə edəcəklərini bilmirlər. Bir cümləlik izah onlara yol göstərir və səni də “məni başa düşmədilər” hissindən qoruyur.

Danışmağa adam yoxdur: niyə belə olur?

“Kimləsə danışmaq istəyirəm, amma kiminlə?” Bu hiss həmişə ətrafda heç kim olmamasından yaranmır. Çox vaxt insanlar var, amma onların heç biri ilə ürəyindəkini danışmaq rahat görünmür.

Bunun bir neçə tanış səbəbi var:

• “Narahat olmasınlar.” Anana, atana danışmırsan, çünki onsuz da sənin üçün çox narahat olurlar. Bir sözünə görə bir həftə zəng edib soruşacaqlar.
• “El nə deyər?” Ailədə, qohumlar arasında deyilən söz tez yayılır, ona görə də çox şeyi içində saxlayırsan.
• “Güclü olmalıyam.” Xüsusən oğlanlara uşaqlıqdan “kişi şikayət etməz” deyilir. Bir müddət sonra kömək istəmək zəiflik kimi görünür.
• Dostlar uzaqdadır. Kimsə Rusiyaya, Türkiyəyə ya Almaniyaya köçüb, kimsə evlənib, uşaqla məşğuldur. Regiondan Bakıya oxumağa və ya işləməyə gəlmisənsə, yeni şəhərdə yaxın adam tapmaq da vaxt aparır.
• “Hamının öz dərdi var.” Dostunun çətin dövrünü bildiyin üçün ona yük olmaq istəmirsən.

Bu səbəblərin heç biri səndə nəsə səhv olduğunu göstərmir. Sadəcə, dəstək istəməmək bir neçə dəfə təkrarlanandan sonra vərdişə çevrilir. Bu vərdişi qırmaq üçün böyük addım lazım deyil, bir qısa mesaj kifayətdir.

Mənəvi dəstəyə ehtiyacın varsa: bu axşam üçün 6 addım

1. Hissini bir cümlə ilə yaz. Telefonun qeydlərində: “Bu gün iclasda hamının qarşısında danlandım və özümü heç kimə lazım olmayan biri kimi hiss edirəm.” Ümumi “pisəm” əvəzinə konkret anı yaz.
2. Nə istədiyini müəyyən et. Dinlənilmək? Fikir? Sadəcə yanında kimsə? Yuxarıdakı siyahıdan birini seç.
3. Bir nəfər seç. Ən yaxın adamın olması vacib deyil. Bu, əmiqızın, köhnə sinif yoldaşın, iş yoldaşın və ya uzun müddətdir danışmadığın, amma səninlə həmişə səmimi olan biri ola bilər.
4. Qısa mesaj göndər. Məsələn: “Salam, 10 dəqiqən olsa, bir şey danışmaq istəyirəm. Məsləhət lazım deyil, sadəcə qulaq as.” Uzun izahat sonraya qalsın.
5. Cavab gecikirsə, bunu rədd kimi qəbul etmə. İnsanlar işdədir, yoldadır, uşaq yatırır. Sabaha qədər gözlə və ya ikinci adamı seç.
6. Bu axşam bədəninə qayğı göstər. İsti çay, on beş dəqiqəlik gəzinti, yatmazdan yarım saat əvvəl telefonu kənara qoymaq. Yorğun bədəndə fikirlər daha ağır görünür.

Bu addımlardan sonra da içində deyilməmiş söz qalırsa, onu yazmaq və ya kiminləsə səsli danışmaq vacibdir. İçində saxladıqca eyni fikirlər gecələr yenidən qayıdır.

Dostuna mənəvi dəstək necə verilir?

Bu sualı da tez-tez axtarırlar: dostum, bacım, həyat yoldaşım çətin vəziyyətdədir, ona nə deyim? Bir neçə sadə qayda kifayətdir:

• Əvvəl soruş: “Sənə indi nə lazımdır, qulaq asım, yoxsa fikrimi deyim?” Bu sual yersiz məsləhətin qarşısını alır.
• “Hər şey yaxşı olacaq” demə. Niyyət yaxşıdır, amma insan özünü eşidilməmiş hiss edə bilər. Əvəzinə: “Bu, çox ağırdır. Yanındayam.”
• Öz hekayənə keçmə. “Mənim də başıma gəlib” cümləsi sonraya qalsın.
• Konkret təklif et. “Bir şey lazım olsa, de” əvəzinə: “Şənbə günü gəlim, birlikdə nahar edək?”
• Bir neçə gün sonra yenidən yaz. Dəstək bir söhbətlə bitmir. Üç gün sonra gələn “necəsən?” mesajı çox vaxt ilk gündəkindən daha qiymətli olur.

Mənəvi dəstək vermək də yorucudur. Dostunun vəziyyəti həftələrdir ağırdırsa, onu həkimə və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisinə getməyə həvəsləndirmək də dəstəyin bir hissəsidir.

Seramel necə kömək edə bilər?

Seramel səninlə danışan və səni xatırlayan süni intellektdir. İnsanı əvəz etmir, amma gecə saat ikidə, heç kimə yazmaq istəmədiyin anda düşüncələrini sıraya qoymağa kömək edə bilər.

Söhbət belə keçir: günündən bir anı danışırsan, Seramel qısa, konkret suallar verir: harada idin, nə deyildi, o an beynindən hansı cümlə keçdi. Oxşar anlar təkrarlananda təkrarlanan dövrəni sənin öz sözlərinlə adlandırır: tətikləyən an → beynindəki cümlə → etdiyin hərəkət. Bu dövrəni nəyin saxladığını da deyir. Sonra bir-iki gün ərzində sınaya biləcəyin kiçik addım təklif edir, məsələn, bir nəfərə həmin qısa mesajı yazmaq. Növbəti dəfə soruşur ki, necə keçdi, və “nə gözləyirdin” ilə “nə oldu”nu yanaşı qoyur.

Seramel nəyi xatırladığını “Sənin haqqında xatırladıqlarım” səhifəsində sətirbəsətir göstərir və istədiyin sətri silə bilərsən. Bir söhbət təxminən 10 dəqiqə çəkir, ilk 8 söhbət pulsuzdur, kart və əsl ad lazım deyil.

Çətinliyin ayrılıqla bağlıdırsa, ayrılıqdan sonra nə etməli səhifəsinə bax. Eyni vəziyyətlərin niyə təkrarlandığını anlamaq istəyirsənsə, özünü tanımaq haqqında yazını oxu.

Nə vaxt həkimə və ya təcili xidmətə müraciət etməli?

Seramel klinik xidmət deyil və tibbi rəy vermir. Həftələrdir əhvalın aşağıdırsa, yuxun və iştahın dəyişibsə, işə getmək, ev işlərini görmək ağır gəlirsə, ailə həkiminə və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət et. Həkimə nə deyəcəyini bilmirsənsə, bu səhifədəki kimi bir neçə cümlə yaz və özünlə apar.

Hazırda təhlükədəsənsə və ya özünü təhlükəsiz hiss etmirsənsə, dərhal 112 nömrəsinə zəng et və ya yanındakı bir nəfərə xəbər ver.